گزارش جدید «دیتاک» از بازار فیلترشکن ایران نشان می‌دهد هزینه خرید وی‌پی‌ان به اقلام ضروری خانوار پیوسته و با جهشی ۲۳۴ برابری، هر گیگ معادل یک نان بربری است. این پدیده در پی محدودیت‌های گسترده اینترنت، به یک معضل جدی برای کاربران بدل شده است.
دیتاک، پلتفرم پایش و تحلیل کسب‌وکارها، در بررسی رفتار کاربران ایرانی در دوران جنگ و قطعی اینترنت، داده‌های مربوط به فیلترشکن‌ها را از تحلیل بیش از ۱۲۵ هزار نمونه محتوای کانال‌های تلگرامی و نظرسنجی ایسپا استخراج کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد جست‌وجو برای دسترسی به اینترنت به الگویی ثابت در رفتار ایرانیان تبدیل شده است. محدودیت‌های اخیر باعث خروج فیلترشکن‌های رایگان از دسترس یا کندی شدید آن‌ها شده و نیاز به خرید وی‌پی‌ان‌های پولی را افزایش داده است.
جست‌وجوی بی‌وقفه کاربران و رشد مصرف فیلترشکن
بر اساس گزارش دیتاک، در یک بازه ۱۵ ماهه، محتوای مرتبط با فیلترشکن و VPN در تلگرام بیش از ۳۰ میلیارد بار پایش شده که از میزان جست‌وجوی کاربران برای نرخ ارز و دلار نیز فراتر رفته است. این پایش‌ها نشان می‌دهد ۷۵ درصد از جمعیت کشور از فیلترشکن استفاده می‌کنند. از میان مصرف‌کنندگان، یک‌سوم برای دور زدن فیلترینگ هزینه پرداخت می‌کنند.
بازار فیلترشکن ایران؛ گردش مالی ۱۰۵ همتی
هزینه خرید فیلترشکن با کیفیت مطلوب و سرعت مناسب، به یکی از مخارج ثابت کاربران ایرانی تبدیل شده است. دیتاک تخمین می‌زند بازار فیلترشکن ایران گردش مالی ۱۰۵ هزار میلیارد تومانی دارد که معادل بودجه مورد نیاز برای تکمیل آزادراه تهران-شمال است. این برآورد در سناریوی سخت‌گیرانه تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان و در حالت حداقلی ۳۱ هزار میلیارد تومان نیز تخمین زده شده است.
جهش ۲۳۴ برابری قیمت فیلترشکن در یک دوره
بررسی ۱۵ ماهه میانه قیمت هر گیگابایت فیلترشکن، جهش قیمتی ۲۳۴ برابری را در دوره سه‌ماهه قطعی اخیر اینترنت نشان می‌دهد. میانه قیمت هر گیگ فیلترشکن که در فروردین ۱۴۰۴ حدود ۱٬۷۰۰ تومان بود، در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵ به ۳۹۰ هزار تومان رسید که یک قیمت بی‌سابقه است. هرچند پس از اتصال مجدد اینترنت قیمت‌ها کاهش یافت، اما هنوز ۴.۸ برابر بیشتر از بهار ۱۴۰۴ است و اکنون میانه هر گیگابایت حدود ۸٬۰۰۰ تومان تخمین زده می‌شود. در اوج قطعی‌ها، قیمت یک بسته ۳۰ گیگابایتی فیلترشکن به ۱۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان می‌رسید که معادل بیش از ۲۰ روز کار یک کارگر با حداقل دستمزد بود. این در حالی است که پیش از اسفند ۱۴۰۴، چنین بسته‌ای ۵۰ هزار تومان هزینه داشت و هم‌اکنون نیز ۲۴۰ هزار تومان است؛ یعنی کاربران حدوداً ۵ برابر بیشتر از قبل برای خرید فیلترشکن هزینه می‌کنند.
