هشدارها درباره بحران سوخت در ایران وارد فاز تازهای شد. سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی، از کسری بنزین روزانه ۲۰ میلیون لیتری در کشور خبر داده است. این آمار نگرانکننده در حالی مطرح میشود که ایران از یک صادرکننده بنزین به کشوری با ناترازی سوخت تبدیل شده و واردات نیز به دلیل تحریمهای بینالمللی و مشکلات بانکی با موانع جدی روبروست. همزمان، کاهش کیفیت بنزین توزیعی باعث شده بسیاری از خودروهای چینی، وارداتی و حتی داخلی با مشکل ناک زدن دستوپنجه نرم کنند.
چرا مصرف بنزین در ایران سر به فلک کشیده است؟
ریشههای این بحران فراتر از یک آمار ساده است. خودروهای تولید داخل به طور متوسط دو برابر میانگین جهانی بنزین مصرف میکنند و این موضوع صرفاً به فرسودگی ناوگان مربوط نیست، بلکه عقبماندگی صنعت خودرو در فناوری ساخت، عامل اصلی این مصرف بالاست.
قاچاق بنزین نیز دومین عامل بزرگ کسری است؛ اختلاف قیمت بنزین ایران با کشورهای همسایه به دلیل کاهش ارزش پول ملی و یارانههای دولتی، انگیزه قاچاق را به شدت افزایش داده است. در کنار اینها، ضعف ناوگان حملونقل عمومی و کاهش تعداد اتوبوسها و واگنهای قطار، شهروندان را به استفاده از خودروهای شخصی سوق داده و مصرف سوخت را گاه به رکورد ۱۱۵ تا ۱۲۰ میلیون لیتر در روز رسانده است.
پیامدهای بنزین بیکیفیت و راهحلهای بحران
برای جبران این کسری بنزین، دولت از پتروشیمیها میخواهد بنزین تولید کنند، اما این سوخت کیفیت مطلوبی ندارد و استهلاک خودروها و آلایندگی هوا را افزایش میدهد. کارشناسان معتقدند راهحل پایدار، اصلاحات ساختاری است؛ از جمله واردات انبوه خودروهای هیبریدی مانند تویوتا لوین و توزیع آن با قیمت مناسب برای بهینهسازی مصرف.
همچنین شبکه حملونقل عمومی درونشهری و برونشهری نیازمند سرمایهگذاری سنگین است تا بتواند بخشی از بار حملونقل شهروندان را به دوش بگیرد. تأمینکنندگان خارجی نیز به دلیل ترس از جریمههای ثانویه بینالمللی تمایلی به فروش فرآوردههای نفتی به ایران ندارند و این ناترازی سوخت را به چالشی فرساینده تبدیل کرده است.
